Jeżeli zachodzą pewne okoliczności wyłączające winę, znaczy to, że sprawca nie popełnił przestępstwa tylko czyn zabroniony.Wobec takiego sprawcy sąd może orzec pewne środki. W wypadku niepoczytalnego sprawcy - środki zabezpieczające.


Aby sprawcy czynu zabronionego móc przypisać winę, muszą zostać spełnione określone warunki. Jeżeli zachodzą pewne okoliczności wyłączające winę, znaczy to, że sprawca nie popełnił przestępstwa tylko czyn zabroniony. Skoro zaś sprawca nie popełnił przestępstwa, nie można wymierzyć mu kary kryminalnej (tj. kary w rozumieniu kodeksu karnego lub kodeksu karnego skarbowego i wymierzanej na ich podstawie). Wobec takiego sprawcy sąd może orzec pewne środki. W stosunku do nieletniego są to środki wychowawcze, lecznicze lub poprawcze, a w wypadku niepoczytalnego sprawcy - środki zabezpieczające. I właśnie do analizy zagadnienia niepoczytalności zapraszam.

I Niepoczytalność.
Niepoczytalność jest okolicznością wyłączającą winę.Jak wiadomo, zawinienie jest jednym z podstawowych elementów przestępstwa. Powoduje to, iż ustalenie ewentualnej niepoczytalności u osoby, która dopuściła się czynu zabronionego musi być oparte na opiniach biegłych psychiatrów. Powoływani są w tym celu przez Sąd lub prokuratora prowadzącego postępowanie przygotowawcze. Podkreślić należy, że wyłączenie winy i odpowiedzialności wchodzi w grę tylko wtedy, gdy sprawca był niepoczytalny w czasie popełnienia czynu zabronionego.
Ustawodawca nie podaje definicji niepoczytalności, natomiast w art.31.§1.k.k. wymienia możliwe przyczyny i skutki tego stanu. Wymienione w kodeksie karnym przyczyny to:
1.Upośledzenie umysłowe.
2.Choroba psychiczna.
3.Inne zakłócenia czynności psychicznych.
Natomiast konsekwencje:
4.Brak zdolności rozpoznania znaczenia czynu.
5.Brak zdolności pokierowania postępowaniem przez sprawcę.


II Charakterystyka przyczyn niepoczytalności:
1.Upośledzenie umysłowe
Upośledzenie umysłowe ma charakter niepostępujący. Polega na obniżeniu ogólnej sprawności intelektualnej oraz na istnieniu znaczących trudności w zakresie uczenia się i adaptacji społecznej. Stan ten powstaje w wieku rozwojowym. Podstawą do stwierdzenia obniżenia sprawności intelektualnej jest test do mierzenia inteligencji. Samo stwierdzenie upośledzenia umysłowego w stopniu lekkim czy umiarkowanym nie wystarcza do przyjęcia, iż sprawca był w czasie czynu niepoczytalny. Biegli musza stwierdzić, czy z powodu upośledzenia sprawca miał zniesioną zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub pokierowania postępowaniem.

2.Choroba psychiczna
Choroby psychiczne w przeciwieństwie do upośledzenia umysłowego zaburzają tylko pewne aspekty funkcjonowania człowieka: myślenie, spostrzeganie, emocje. Także w przypadku tego typu zaburzeń samo zdiagnozowanie takiej choroby u sprawcy nie przesądza u sprawcy, czy był on w czasie czynu niepoczytalny. Ze względu na to, iż są to choroby, to ich przebieg ma charakter dynamiczny, są okresy kiedy chory funkcjonuje jak człowiek zdrowy, są także okresy kiedy jego funkcjonowanie jest w większym lub mniejszym stopniu zaburzone.


3.Inne zakłócenia czynności psychicznych
Niegdyś zaliczano tu jedynie okoliczności o charakterze. patologicznym. Obecnie uznaje się, że mogą one mieć charakter zarówno patologiczny (np. zapalenie opon mózgowych) i niepatologiczny (np. osłabienie związane z menopauzą).
Do tej kategorii należy również silne wzburzenie – afekt.

III Charakterystyka skutków niepoczytalności.
4.Brak zdolności rozpoznania znaczenia czynu.
Dotyczy zarówno znaczenia prawnego (nie wie że czyn jest zabroniony), jak i faktycznego (sprawca nie uświadamia sobie np., że uderzenie nożem człowieka może wyrządzić mu krzywdę). Oceny tych zdolności dokonuje się bazując na analizie wpływu zaburzeń na te zdolności.

5.Brak zdolności pokierowania postępowaniem przez sprawcę.
Sprawca nie jest w stanie zachować się zgodnie z obowiązującymi standardami społecznymi w sposób adekwatny do rozpoznanego przez sprawcę znaczenia czynu,.

IV Poczytalność ograniczona.
Jest pośrednim stanem pomiędzy pełną poczytalnością, a niepoczytalnością. Co ważne, ów stan nie wyłącza winy. Sprawca działający w takim stanie popełnia więc przestępstwo i ponosi odpowiedzialność karną. Ograniczenie poczytalności wpływa jednak na stopień winy, powoduje jego obniżenie. Kodeks karny przewiduje, że Sąd w takim przypadku może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.

V Odpowiedzialność sprawcy odurzonego.
Art. 31.§3.k.k. stanowi ‘przepisów §1 i §2 nie stosuje się, gdy sprawca wprawił się w stan odurzenia powodujący wyłączenie lub ograniczenie poczytalności, które przewidywał lub mógł przewidzieć’. Sprawca taki odpowiada jak osoba w pełni poczytalna, jeżeli spełnione zostały następujące warunki:
a)sprawca wprawił się w stan odurzenia dobrowolni
b)przewidywał lub mógł przewidzieć, że stan odurzenia może spowodować u niego wyłączenie lub ograniczenie poczytalności.
W praktyce przyjmuje się, że dorosły i w pełni poczytalny człowiek, konsumując znaczne ilości % lub zażywając środek odurzający, ma możność i powinność przewidywania takich następstw.
Poza zakresem regulacji §3.art.31.k.k. znajduje się upojenie patologiczne, a także sytuacje, w których sprawca nie znał wpływu danego środka na swój organizm lub zażył go niedobrowolnie. Warto bliżej przyjrzeć się kwestii upojenia patologicznego. Polega ono na tym, że organizm człowieka jest dotknięty pewnym schorzeniem (np. padaczką), co czyni go szczególnie wrażliwym na działanie np. alkoholu, czego osoba dotknięta tą przypadłością nie wie. Może to być przypadek schodzenia jeszcze nieznanego człowiekowi, które dopiero pod wpływem działania alkoholu ujawnia swoje skutki. Natomiast osoba, która rozpoczęła już proces leczenia z takiej przypadłości, mając świadomość jej przebiegu, nie może powołać się na stan upojenia patologicznego.

VI Definicja.
Biorąc pod uwagę wcześniej przedstawioną charakterystykę niepoczytalności, można sformułować następującą definicję: niepoczytalność jest stanem psychicznym, wywołanym przez upośledzenie umysłowe lub chorobę psychiczną lub inne zakłócenia czynności psychicznych, w którym popełniający czyn nie potrafi rozpoznać jego znaczenia lub nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem.

VII Środki zabezpieczające.
Jak już wspomniano, osoby u których stwierdzono niepoczytalność nie ponoszą odpowiedzialności karnej. W związku z tym ustawodawca przewidział inne środki stosowane wobec osób niepoczytalnych, które dopuściły się czynu zabronionego. I tak zgodnie z art.93.k.k. Sąd może orzec środek zabezpieczający polegający na umieszczeniu w zakładzie zamkniętym. Jednak stosuje się go w ściśle określonych sytuacjach to jest gdy: sprawca dopuścił się czynu zabronionego szkodliwego społecznie w stopniu wyższym niż znikomy i podczas jego popełniania znajdował się w stanie niepoczytalności, ponad to musi istnieć wysokie prawdopodobieństwo, że w przyszłości sprawca mógłby znów dopuścić się podobnego zachowania. Czas osadzenia w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym nie jest z góry określony i zależy od wyników leczenia.
Kodeks karny przewiduje również odpowiednie środki zabezpieczające wobec osób o ograniczonej poczytalności, w tym wywołanej uzależnieniem od alkoholu lub innych środków odurzających. Zgodnie z art.95.§1. sąd skazując na karę pozbawienia wolności bez zawieszenia za przestępstwo popełnione w momencie ograniczonej poczytalności (art.31.§2.k.k.) może orzec umieszczenie sprawcy w zakładzie karnym, w którym stosuje się środki lecznicze lub rehabilitacyjne. W stosunku do sprawców uzależnionych k.k. przewiduje środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zakładzie leczenia odwykowego, w przypadku skazani na karę nieprzekraczającą 2 lat pozbawienia wolności. Przy czym istotne jest, aby zachodziło wysokie prawdopodobieństwo ponownego popełnienia przestępstwa związanego z uzależnieniem.

ŹRÓDŁA:

Marek Andrzej PRAWO KARNE, wyd. C.H. BECK, 2007
Mozgawa Marek (red.) PRAWO KARNE MATERIALNE CZĘŚĆ OGÓLNA, wyd.Wolters Kluwer, 2006
Oktawia Górniok (red.) KODEKS KARNY KOMENTARZ, wyd. Lexis Nexis, 2006

Dodane przez: obywatel_X 21:39 - 21-11-07